Bạo lực mạng là gì? Toàn cảnh hiện trạng và cách phòng chống hiệu quả năm 2025

Trong kỷ nguyên công nghệ số phát triển mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của hàng triệu người Việt Nam. Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích to lớn mà internet mang lại, bạo lực mạng cũng đang ngày càng gia tăng với những hậu quả khôn lường. Từ những bình luận độc hại đến việc chia sẻ thông tin cá nhân nhạy cảm, các hình thức tấn công trên không gian ảo đang gây ra những tổn thương thực sự cho nạn nhân.

Theo khảo sát mới nhất của các tổ chức nghiên cứu, tình trạng bạo lực mạng tại Việt Nam đang có xu hướng leo thang đáng báo động. Đặc biệt, sinh viên và thanh thiếu niên là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất khi 69% sinh viên từng trở thành nạn nhân của các hành vi bạo lực trên không gian mạng. Việc nâng cao nhận thức và trang bị kiến thức phòng chống cho cộng đồng đang trở thành nhiệm vụ cấp bách của toàn xã hội.

Bạo lực mạng là gì và các hình thức phổ biến

Bạo lực mạng, hay còn được gọi là cyberbullying trong tiếng Anh, là việc sử dụng các phương tiện điện tử và truyền thông để gây hại, quấy rối hoặc đe dọa người khác trên Internet. Đây là những hành vi gây tổn hại đến nhân phẩm, danh dự, uy tín của con người được thực hiện trên không gian ảo, nơi các thiết bị điện tử như máy tính, điện thoại thông minh trao đổi thông tin và dữ liệu.

Quấy rối trực tuyến được xem là hình thức bạo lực mạng thường gặp nhất hiện nay. Hình thức này bao gồm việc gửi tin nhắn, bình luận hoặc chia sẻ hình ảnh mang tính chất quấy rối, đe dọa hoặc xúc phạm người khác. Những kẻ quấy rối thường theo dõi nạn nhân trên mạng xã hội, đăng tải thông tin cá nhân riêng tư hoặc giả mạo danh tính để thực hiện các hành vi xấu.

Bạo lực mạng là gì và các hình thức phổ biến

Một hình thức khác không kém phần nguy hiểm là việc chia sẻ thông tin cá nhân nhạy cảm, đăng hình ảnh hoặc video không phù hợp mà không có sự đồng ý của chủ thể. Điều này có thể bao gồm việc phát tán các nội dung riêng tư, thông tin về địa chỉ, số điện thoại hay các dữ liệu cá nhân khác với mục đích làm tổn thương danh tiếng của nạn nhân.

Viết bài viết châm biếm, đe dọa hay tấn công ngôn ngữ cũng là những biểu hiện điển hình của bạo lực mạng. Những hành vi này thường được thực hiện thông qua các bình luận độc hại, tạo ra các meme xúc phạm hoặc sử dụng ngôn từ kỳ thị, phân biệt đối xử nhằm gây tổn thương tinh thần cho người khác.

Hậu quả nghiêm trọng của bạo lực mạng

Tác động đến tâm lý nạn nhân

Những tổn thương từ bạo lực mạng có thể để lại hậu quả tâm lý nghiêm trọng và kéo dài. Trẻ em bị bắt nạt trên mạng thường suy giảm tự tin, bị tổn thương lòng tự trọng nặng nề và mất niềm tin vào cuộc sống. Sau khi trải qua cú sốc tinh thần, nạn nhân luôn trong trạng thái buồn bã, căng thẳng, lo sợ, bất an dẫn tới rối loạn lo âu và rối loạn trầm cảm.

Một nghiên cứu gần đây đã kết luận rằng nạn nhân của bạo lực mạng có khả năng tự tử hoặc tự gây thương tích cao gấp đôi. Các số liệu thống kê cho thấy 59% thanh thiếu niên Hoa Kỳ đã bị bắt nạt hoặc bị quấy rối trực tuyến và hơn 90% tin rằng đây là vấn đề lớn đối với những người ở độ tuổi của họ. Đáng báo động hơn, số vụ tự tử ở thanh thiếu niên đã tăng gần gấp đôi kể từ năm 2008.

Một số trẻ thậm chí trở nên căm ghét bản thân, xuất hiện ý định tự làm đau bản thân, tự làm hại mình, được gọi là hội chứng Self Harm. Những nội dung gây hại khi xuất hiện trên mạng thường lưu lại rất lâu, khiến nạn nhân rất khó thoát khỏi nó. Vì vậy, nỗi đau gây ra bởi bạo lực mạng là rất lớn và không thể lường trước được.

Ảnh hưởng đến xã hội

Do cảm xúc bị ảnh hưởng nặng nề, người bị bạo lực mạng thường biểu hiện các thay đổi trong hành vi, rút lui khỏi các mối quan hệ xã hội và trở nên cô đơn hơn. Điều này có thể tạo ra sự rạn nứt lớn trong các mối quan hệ với gia đình, người thân, bạn bè và ảnh hưởng đến sự nghiệp, khiến tinh thần ngày càng suy sụp.

Hành động bạo lực mạng không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân người bị hại mà còn tác động lớn đến xã hội nói chung. Tình trạng bạo lực mạng ngày càng trở nên phổ biến sẽ thúc đẩy hành vi phạm tội và ảnh hưởng trực tiếp đến trật tự an ninh xã hội. Trong đó, trẻ em là đối tượng dễ bị lôi kéo nhất nên rất dễ sa ngã, vướng vào các hành vi phạm tội nếu không đủ tỉnh táo và được người lớn hỗ trợ kịp thời.

Nguyên nhân dẫn đến bạo lực mạng

Nguyên nhân dẫn đến bạo lực mạng có thể được phân loại thành hai nhóm chính là nguyên nhân khách quan và chủ quan. Nguyên nhân khách quan là những yếu tố bên ngoài, không phụ thuộc vào ý chí của con người, mà là do sự phát triển của công nghệ, môi trường xã hội, văn hóa và giáo dục.

Sự phổ biến và dễ dàng tiếp cận của công nghệ số, đặc biệt là mạng xã hội, đã tạo ra một không gian ảo nơi mà người dùng có thể thoải mái bày tỏ ý kiến, cảm xúc, sở thích hoặc tạo ra các nhân vật giả tưởng mà không cần tuân thủ các quy tắc xã hội hay pháp luật. Điều này có thể khiến một số người lạm dụng công nghệ để thực hiện các hành vi bạo lực mạng mà không sợ bị phát hiện, trừng phạt hoặc chịu trách nhiệm.

Môi trường xã hội đang chịu nhiều áp lực, căng thẳng, xung đột và bất bình đẳng, đặc biệt là trong bối cảnh hậu dịch Covid-19. Điều này có thể khiến một số người cảm thấy thất vọng, tuyệt vọng, bất an hoặc bực bội, và tìm cách giải tỏa bằng cách tấn công hoặc quấy rối người khác trên mạng xã hội.

Về nguyên nhân chủ quan, thiếu kiến thức và kỹ năng về an toàn mạng, đạo đức mạng và bình đẳng giới là yếu tố quan trọng. Điều này có thể khiến một số người không biết cách bảo vệ thông tin cá nhân, phòng ngừa và ứng phó với các hành vi bạo lực mạng hoặc không nhận ra hậu quả và trách nhiệm của những gì họ nói và làm trên mạng xã hội.

Tình trạng bạo lực mạng tại Việt Nam

Tại Việt Nam, bạo lực mạng cũng xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau và có chiều hướng ngày càng gia tăng với hậu quả ngày càng nghiêm trọng. Theo khảo sát của Chương trình nghiên cứu internet và xã hội thuộc Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn vào năm 2023, có 78% người dùng mạng khẳng định mình từng là nạn nhân hoặc biết các trường hợp phát ngôn gây thù ghét trên mạng xã hội.

Đáng chú ý, 61,7% từng trở thành nạn nhân hoặc chứng kiến trò nói xấu, bôi nhọ danh dự, phỉ báng và 46,6% từng bị vu khống, bịa đặt thông tin. Sinh viên là đối tượng đặc biệt dễ bị tổn thương khi có đến 69% sinh viên từng là nạn nhân của bạo lực mạng bằng nhiều hình thức khác nhau.

Kết quả nghiên cứu trên 864 học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông năm 2018 trên địa bàn Hà Nội, Nghệ An và Thanh Hóa cho thấy có 30,6% học sinh bị bắt nạt trực tuyến bởi ít nhất 1 hành vi ở mức 2 lần trở lên. Học sinh bị bắt nạt nhiều nhất là trên mạng xã hội Facebook, tiếp đến là các ứng dụng nhắn tin như Zalo, Viber và các trang chia sẻ hình ảnh, video clip qua Youtube, Instagram.

Nghiên cứu tại trường Đại học Y tế Công cộng năm 2024 cho thấy tỷ lệ bạo lực mạng ở sinh viên là 89,5%. Trong đó, có 84,9% sinh viên là nạn nhân, 55,6% gây ra bạo lực mạng và 82,4% đã từng chứng kiến. Tỷ lệ bạo lực mạng ở nam và nữ lần lượt là 81,4% và 92,2%, cho thấy sinh viên nữ có nguy cơ cao hơn.

Cách phòng chống bạo lực mạng hiệu quả

Việc phòng chống bạo lực mạng đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ từ nhiều phía, bắt đầu từ việc nâng cao nhận thức về an toàn trên không gian mạng. Cha mẹ cần cung cấp cho con thông tin chính xác và hợp lý về các rủi ro của bạo lực mạng, giải thích rõ ràng về tác động của nó đối với tâm lý và tinh thần. Đồng thời, phụ huynh cũng nên liên tục nhắc nhở con phải luôn cẩn trọng khi chia sẻ thông tin cá nhân trên mạng xã hội.

Để tăng cường tính bảo mật thông tin cho trẻ, phụ huynh có thể cài đặt các phần mềm bảo mật như Norton Family, Bkav Pro Edu, Windows Live Family Safety hoặc Kidlogger. Những phần mềm này cho phép theo dõi và kiểm soát các hoạt động trực tuyến của trẻ, đồng thời có thể cài đặt giờ sử dụng và ngăn chặn truy cập vào những trang web không phù hợp.

Khi bị tấn công, xâm hại trên không gian mạng, nạn nhân cần bình tĩnh, thu thập chứng cứ bằng cách sao chụp lại, lưu giữ hình ảnh, đường link, đề nghị lập vi bằng để trình báo cơ quan công an hoặc khởi kiện tại tòa án nhằm bảo vệ quyền lợi của mình. Việc chủ động liên hệ nhà trường, giảng viên hoặc luật sư để được tư vấn, hỗ trợ trong trường hợp cần thiết cũng rất quan trọng.

Về mặt pháp lý, các hành vi bạo lực mạng có thể bị xử lý theo nhiều quy định khác nhau. Trong lĩnh vực dân sự, Điều 34 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín. Ở lĩnh vực hình sự, Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 quy định mức phạt về tội "làm nhục người khác" với mức phạt từ cảnh cáo, phạt tiền từ 10 triệu đến 30 triệu đồng, hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm và cao nhất có thể lên đến 5 năm tù.

Tạm kết

Bạo lực mạng đang trở thành một vấn nạn xã hội nghiêm trọng đòi hỏi sự quan tâm và hành động tích cực từ toàn cộng đồng. Với tỷ lệ nạn nhân ngày càng tăng cao, đặc biệt trong giới trẻ, việc nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng phòng chống và hoàn thiện khung pháp lý trở thành nhiệm vụ cấp bách. Chỉ thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, xã hội và các cơ quan chức năng, chúng ta mới có thể tạo ra một không gian mạng an toàn, lành mạnh cho tất cả mọi người.

Trong thời đại số hóa, việc trang bị cho bản thân những công cụ công nghệ hiện đại để bảo vệ thông tin cá nhân và nhận diện các mối đe dọa trên mạng là vô cùng cần thiết. Để hỗ trợ tối ưu cho việc tìm hiểu, học tập và làm việc an toàn trên không gian mạng, bạn có thể tham khảo các dòng smartphone và laptop tích hợp công nghệ bảo mật tiên tiến tại FPT Shop, giúp bạn yên tâm hơn khi truy cập internet và bảo vệ thông tin cá nhân khỏi các mối đe dọa an ninh mạng một cách hiệu quả nhất.

Laptop AI

Xem thêm: