Shodan là gì? Người dùng có thể tận dụng công cụ này để cải thiện an toàn thông tin?

Trong thời đại mà mọi thiết bị từ điện thoại, camera đến router đều kết nối Internet, việc hiểu và kiểm soát bảo mật cá nhân trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Một công cụ ít người biết nhưng rất mạnh trong lĩnh vực này là Shodan. Vậy chính xác Shodan là gì và nó có thể giúp bạn kiểm tra mức độ an toàn thông tin như thế nào?

Shodan là gì?

Shodan là gì mà lại được mệnh danh là “Google của thế giới thiết bị IoT?”. Đây là một công cụ tìm kiếm không gian mạng chuyên lập chỉ mục các thiết bị có kết nối trực tiếp với Internet. Được khởi xướng bởi John Matherly, Shodan được tạo ra với mục tiêu khám phá cách các thiết bị như máy in, máy chủ web, thậm chí là cả máy gia tốc hạt, đang hoạt động trên mạng thông qua địa chỉ IP.

Thay vì tìm kiếm trang web như Google, Shodan ghi lại các thông số kỹ thuật phần mềm, vị trí địa lý và cổng kết nối của thiết bị, sau đó trình bày chúng dưới dạng bản đồ trực quan. Kể từ khi ra mắt vào năm 2009, Shodan vẫn giữ nguyên sứ mệnh ban đầu: cung cấp một cái nhìn toàn cảnh và chi tiết về cách các thiết bị hỗ trợ Internet được kết nối trên toàn cầu.

Mặt trái của Shodan: Cách tin tặc khai thác dữ liệu thiết bị IoT

Dù Shodan được tạo ra với mục đích nghiên cứu và giám sát an ninh mạng, công cụ này vô tình trở thành trợ thủ đắc lực cho tin tặc khi họ tìm kiếm các thiết bị dễ bị tấn công. Thông tin mà Shodan thu thập hoàn toàn công khai, nhưng nếu rơi vào tay kẻ xấu, nó có thể dẫn đến rủi ro bảo mật nghiêm trọng.

Tìm kiếm thiết bị thiếu an toàn qua banner kỹ thuật số

Shodan hoạt động bằng cách thu thập các “banner”, tập hợp thông tin kỹ thuật mà thiết bị IoT gửi tới máy chủ web khi được truy cập. Có thể hình dung banner giống như một bản sơ yếu lý lịch kỹ thuật: hiển thị hệ điều hành, địa chỉ IP, cổng mở, số seri, phần cứng, vị trí địa lý, nhà cung cấp dịch vụ và tên chủ sở hữu (nếu có).

Những banner này, dù không chứa dữ liệu cá nhân nhạy cảm, vẫn có thể giúp tin tặc xác định đâu là thiết bị đang dùng phần mềm lỗi thời hoặc sai cấu hình bảo mật. Bằng cách sử dụng bộ lọc tìm kiếm nâng cao, hacker có thể khoanh vùng các thiết bị dễ bị khai thác tại một khu vực địa lý cụ thể, sau đó tiến hành các kỹ thuật như wardriving hoặc tấn công từ xa vào mạng của nạn nhân.

Khai thác thông tin đăng nhập mặc định

Một trong những lỗ hổng phổ biến nhất là việc người dùng không đổi mật khẩu mặc định sau khi cài đặt thiết bị như router, camera IP hoặc hệ thống lưu trữ. Shodan có thể quét và tổng hợp danh sách các thiết bị vẫn đang sử dụng thông tin đăng nhập mặc định đi kèm với cổng mở, tạo điều kiện cho hacker dễ dàng xâm nhập mà không cần công cụ đặc biệt.

Chỉ cần một truy vấn đơn giản như “default password”, bất kỳ ai có truy cập Shodan đều có thể tìm thấy danh sách thiết bị mở và đăng nhập vào hệ thống chưa được bảo vệ đúng cách. Đây là lý do vì sao việc thay đổi mật khẩu mặc định và kiểm tra cổng mở là bước cơ bản nhưng cực kỳ quan trọng để bảo vệ thiết bị của bạn trước những cuộc tấn công mạng âm thầm.

Cách tận dụng Shodan để kiểm tra và tăng cường bảo mật thiết bị tại nhà

Sau khi hiểu Shodan là gì và cách công cụ này có thể hiển thị thông tin thiết bị trên Internet, bạn có thể chủ động kiểm tra và cải thiện bảo mật cho hệ thống tại nhà. Dưới đây là một số cách đơn giản nhưng hiệu quả để tăng cường an toàn thông tin, bắt đầu từ việc xác định các cổng dễ bị tấn công đến sử dụng VPN và tường lửa hợp lý.

Đóng các cổng mạng dễ bị tấn công

Phần lớn các thiết bị được lập chỉ mục trên Shodan là do chúng có cổng TCP/IP đang mở. Dù việc mở cổng là cần thiết để thiết bị có thể giao tiếp qua Internet, như máy in nhận lệnh in từ máy tính hay webcam truyền hình ảnh nhưng đây cũng là điểm yếu mà tin tặc có thể khai thác. Đặc biệt khi thiết bị chạy phần mềm lỗi thời hoặc cấu hình sai.

Bạn không cần phải đóng tất cả các cổng, vì điều đó sẽ làm thiết bị mất kết nối Internet. Thay vào đó, hãy xác định những cổng không an toàn đang mở và cân nhắc tắt chúng nếu không sử dụng. Việc này giúp hạn chế khả năng xâm nhập từ xa và giảm nguy cơ bị phần mềm độc hại tấn công.

Kết hợp sử dụng VPN để tăng lớp bảo vệ

Bên cạnh việc quản lý cổng mạng, bạn cũng nên sử dụng VPN khi truy cập Internet. VPN giúp ẩn địa chỉ IP thực, mã hóa toàn bộ lưu lượng dữ liệu và đảm bảo rằng thông tin của bạn được gửi qua các kênh an toàn. Tin tặc dù có phát hiện thiết bị qua Shodan cũng khó có thể tiếp cận nếu không vượt qua được lớp bảo mật từ dịch vụ VPN.

Kích hoạt tường lửa Microsoft Defender

Một lớp bảo vệ quan trọng khác chính là tường lửa, đặc biệt là Microsoft Defender Firewall được tích hợp sẵn trên Windows. Tường lửa hoạt động như một cổng kiểm soát lưu lượng dữ liệu đến và đi từ máy tính, tự động chặn những truy cập đáng ngờ. Theo mặc định, các cổng chỉ được mở khi một ứng dụng đáng tin cậy cần sử dụng.

Nếu bạn sử dụng VPN bên thứ ba như Windscribe, nó có thể đi kèm tường lửa riêng. Tuy nhiên, vẫn nên giữ Microsoft Defender ở trạng thái hoạt động. Điều này đảm bảo rằng bạn có lớp bảo vệ kép, giảm tối đa rủi ro nếu một lớp bị bỏ sót.

Cập nhật phần mềm và kiểm tra định kỳ

Hãy nghĩ về tường lửa như một nhân viên bảo vệ đường vào thị trấn, người sẽ kiểm tra mọi phương tiện và chỉ cho phép những “xe” đủ điều kiện an toàn đi qua. Vì tiêu chuẩn an toàn liên tục thay đổi, bạn cần đảm bảo rằng “nhân viên” của mình, tức phần mềm bảo mật luôn được cập nhật mới nhất. Đây là lý do vì sao cập nhật phần mềm thường xuyên và thiết lập lời nhắc kiểm tra cổng mở nên trở thành một phần trong thói quen an ninh mạng của bạn.

Ai nên sử dụng Shodan và sử dụng vào mục đích gì?

Shodan là một cơ sở dữ liệu quy mô lớn chuyên thu thập và hiển thị thông tin nhận dạng từ các thiết bị kết nối Internet. Công cụ này thường được các tổ chức và doanh nghiệp sử dụng để giám sát hệ thống, phát hiện sớm các lỗ hổng hoặc rò rỉ trong hạ tầng mạng. Tuy nhiên, Shodan không chỉ dành cho chuyên gia. Người dùng cá nhân cũng có thể tận dụng Shodan để kiểm tra tình trạng bảo mật của các thiết bị gia đình, từ đó kịp thời khắc phục các điểm yếu và nâng cao mức độ an toàn mạng cho toàn bộ hệ thống.

Tạm kết

Hiểu rõ Shodan là gì giúp người dùng nhận diện được các nguy cơ tiềm ẩn trên thiết bị kết nối Internet. Khi được sử dụng đúng cách, công cụ này có thể trở thành trợ thủ đắc lực trong việc nâng cao an ninh mạng cá nhân và doanh nghiệp.

Hãy chủ động bảo vệ hệ thống mạng gia đình bằng một router Wi-Fi hiện đại có khả năng kiểm soát cổng và chặn truy cập trái phép. Với thiết bị phù hợp, bạn có thể giảm đáng kể nguy cơ bị lộ thông tin qua những công cụ như Shodan. Tìm hiểu thêm thông tin sản phẩm tại đây.

• Router wifi

Xem thêm:

• VPN là gì? Công dụng ra sao, có nên sử dụng mạng riêng ảo VPN?
• IP là gì? Tìm hiểu khái niệm, thành phần và tầm quan trọng của địa chỉ IP